Yalancı Kuduz Nedir?
Yalancı kuduz, tıp literatüründe Aujeszky hastalığı olarak da bilinen, akut seyirli ve kedilerde neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan viral bir hastalıktır. Hastalığın etkeni Suid herpesvirus 1 (SHV-1) adı verilen, Herpesviridae ailesinin Alphaherpesvirinae alt familyasına ait bir virüstür. Virüs merkezi sinir sistemini ve solunum yolu gibi diğer organları hedef alır.
Hastalığa "yalancı kuduz" denmesinin nedeni, bazı belirtilerinin gerçek kuduzu andırmasıdır; ancak etken tamamen farklıdır ve kuduz virüsüyle ilgisi yoktur. Şiddetli kaşıntıya yol açtığı için hastalık "çılgın kaşıntı" (mad itch) adıyla da anılır.
Virüsün doğal konağı domuzlardır
Yalancı kuduz virüsü domuzlar, sığır, koyun, keçi, kedi, köpek gibi çeşitli hayvanları etkileyebilir. Ancak bu türler arasında domuzun özel bir yeri vardır: Domuz, virüsün doğal konağıdır ve enfeksiyonu atlatabilen tek türdür; klinik iyileşmeden sonra gizli (latent) enfekte olarak kalır ve virüs deposu (rezervuar) görevi görür. Domuzlarda çoğu zaman hiç belirti görülmez ya da hafif belirti görülürken, kedilerde enfeksiyon hızla ilerler ve ölümcül seyreder.
Önemli bir not: Bu hastalık pek çok domuz üreticisi ülkede domuzlardan eradike edildiği için, günümüzde kedilerde çok nadir görülen bir durumdur. Yine de virüs başka omurgalı türlerinde varlığını sürdürebildiğinden kedi vakaları hâlâ ortaya çıkabilmektedir.
Kedilere Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Nasıl Bulaşır?
Kedilerde bulaşmanın en yaygın yolu ağız yoluyladır. Enfeksiyon çoğunlukla pişmemiş et ve iç organların (özellikle domuz akciğeri ve sakatatının) yenmesiyle oluşur. Bu nedenle hastalık sporadik olarak, ağırlıklı olarak domuz sakatatıyla beslenen kedilerde görülür.
Bunun yanı sıra virüs saçan domuzlarla doğrudan temas ya da domuzların virüs saçması sonucu dolaylı bulaşma da mümkündür. Hastalık özellikle çiftliklerde ve domuzlarla temas eden kedilerde risk oluşturur; belirli bir ırk, cinsiyet veya yaş ayrımı yoktur.
Kedilerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Belirtileri Nelerdir?
Kedilerde belirtiler çok hızlı ilerler ve nörolojik ağırlıklıdır. Enfeksiyon akut bir beyin iltihabı (ensefalit) tablosu oluşturur. Kaynaklarda bildirilen tipik seyir şöyledir:
Başlangıç belirtileri genellikle huzursuzluk, aşırı hareketlilik (eksitasyon) ve aşırı salya akışıdır. Buna iştahsızlık eşlik eder. Erken dönemde davranış değişiklikleri, huzursuzluk ve artmış miyavlama görülebilir.
En karakteristik belirti kaşıntıdır. Bazı kedilerde o denli şiddetli kaşıntı görülür ki, kedi kendini yaralar ve tırmalamaya bağlı lezyonlar (self-mutilasyon) oluşur. Bu şiddetli kaşıntı, hastalığın "çılgın kaşıntı" olarak anılmasının nedenidir.
İlerleyen dönemde salya akışı daha da artar; sinirsel belirtiler belirginleşir. Koordinasyon bozukluğu ve ardından felç gelişir. Kaynaklarda ayrıca kas titremeleri, dezoryantasyon, nöbet, kusma ve solunum güçlüğü bildirilmiştir.
Dikkat çekici bir nokta: Enfekte kedilerin birçoğu, karakteristik belirtiler ortaya çıkmadan aniden ölebilir.
Hastalığın seyri çok hızlıdır
Yalancı kuduz kedilerde çok kısa sürede ölümcül seyreder. Kuluçka süresi (virüsün alınmasından belirtilere kadar geçen süre) kısadır ve 2-4 günü geçmez.
Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki süreç ise daha da hızlıdır: Ölüm, klinik belirtilerin başlamasından itibaren genellikle 12-48 saat içinde gerçekleşir. Kısacası hastalık başladıktan sonra birkaç gün içinde ölümle sonuçlanır.
Kedilerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Teşhisi Nasıl Konur?
Hastalığın çok hızlı ilerlemesi ve nadir görülmesi, canlı hayvanda kesin teşhisi güçleştirir. Domuzlarla veya çiğ domuz eti/sakatatıyla temas öyküsü, klinik belirtilerle birlikte hastalıktan şüphelenmeyi sağlar. Belirtiler oldukça karakteristik olduğu için deneyimli bir veteriner hekim klinik tabloya dayanarak ön tanı koyabilir.
Kesin tanı genellikle laboratuvar yöntemleriyle ve çoğunlukla ölüm sonrası konur. Virüs; bademcik (tonsil), akciğer, dalak ve beyin dokusundan hücre kültürlerinde (genellikle domuz böbrek epitel hücreleri) izole edilebilir. Beyin kesitlerinde immünoperoksidaz boyama uygulanabilir; ayrıca beyin ve akciğer doku örneklerinde PCR yöntemi kullanılabilir.
Ayırıcı tanı açısından en önemli hastalık gerçek kuduzdur. Bu tablo kuduzla karıştırılabilir; ancak Aujeszky'li kediler nadiren saldırgan olur ve hastalık kuduza kıyasla çok daha hızlı ilerler. Kedilerde ensefalit görüldüğünde ve yalancı kuduzdan şüphelenildiğinde, kuduz ve kedilerin bulaşıcı peritoniti (FIP) gibi diğer nörolojik hastalıklar da ayırıcı tanıda düşünülmelidir.
Kedilerde Yalancı Kuduzun (Aujeszky Hastalığı) Tedavisi Var Mıdır?
Ne yazık ki hayır. Yalancı kuduzun kedilerde özel/etkili bir tedavisi bulunmamaktadır; uygulanan yaklaşım genellikle destekleyici bakımla sınırlıdır. Bunun başlıca nedeni hastalığın son derece hızlı ilerlemesidir. Bu nedenle tüm ağırlık korunmaya verilmelidir.
Kedilerde Yalancı Kuduzdan (Aujeszky Hastalığı) Korunma Yolları
Kediler için etkinliği kanıtlanmış bir aşı bulunmadığından, korunmanın temeli virüse maruz kalmayı engellemektir.
Uygulamada:
- Kedinize kesinlikle çiğ domuz eti veya sakatatı (özellikle akciğer ve iç organlar) vermeyin.
- Domuz etini iyice pişirerek verin ya da güvenilir hazır kedi maması kullanın.
- Kedinizi domuzlarla ve domuz çiftlikleriyle temastan uzak tutun.
- Virüs ısıya karşı dayanıksızdır: yeterli sıcaklıkta pişirilen et güvenli hâle gelir; bu yüzden çiğ/az pişmiş domuz eti riskin ana kaynağıdır.
Kedilerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) İnsanlara Bulaşır Mı?
Genel bilimsel kabule göre insan bu virüs için duyarlı bir konak değildir; hastalık insanları ve kuyruksuz maymunları etkilemez. İnsan enfeksiyonuna dair bildirimler sınırlı ve yeterince belgelenmemiştir. Yine de çiğ domuz eti ve enfekte hayvanlarla temasta genel hijyen kurallarına uymak yerinde olur.
Yalancı kuduz (Aujeszky hastalığı), kedilerde nadir görülen ama görüldüğünde neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan bir hastalıktır. Etkeni bir herpesvirüstür; doğal deposu domuzlardır ve kedilere çoğunlukla çiğ domuz eti/sakatatı yoluyla bulaşır. Kısa kuluçka süresinin ardından akut beyin iltihabı tablosu oluşur ve ölüm çoğunlukla 12-48 saat içinde gerçekleşir. Tedavisi olmadığından, en etkili yaklaşım kedileri çiğ domuz eti ve domuzlarla temastan korumaktır. Kedinizde ani başlayan huzursuzluk, aşırı salya, şiddetli kaşıntı ve nörolojik belirtiler görülürse vakit kaybetmeden bir veteriner hekime başvurun.
VetAmerikan Tıbbi Veteriner Kadrosu, alanında
deneyimli veterinerlerden oluşan bir ekiptir. Güncel veteriner bilimleri ve hayvan sağlığı
uygulamalarını takip ederek, en yüksek standartlarda bilgi ve tedavi yöntemlerini sunmayı amaçlar. Evcil
hayvanlarınızın sağlığı ve refahı üzerine bilimsel dayanaklı, güvenilir içerikler üretir.